Stan czytelnictwa w Polsce: o czytelnikach, autorach, tłumaczach, rynku wydawniczym, polityce cenowej i dystrybutorach.

[marcin]

Ale to by oznaczało że tygodniowo ukazuje się niemal 600 tytułów. Półki "nowości" w Empiku czy Świecie Książki eksponują tygodniowo maksymalnie kilkanaście nowych tytułów. A gdzie jest ta reszta? Owszem, w tym są np. książki naukowe wydawane przez wydawnictwa uniwersyteckie ale to nie jest nie wiadomo ile tytułów.

[uzytkownik_konta]

Po nadaniu ISBN obowiązuje niższa stawka VAT - dotyczy to także tego, co wydawca płaci drukarni. Więc czasami numery ISBN są nadawane publikacjom, które książkami są tylko w bardzo dużym przybliżeniu - np. gazetkom promocyjnym, katalogom. Myślę, że m.in. to stąd tak duża liczba.

[marcin]

Też mi taka myśl zaświtała, czy tu się czasem nie liczy jakichś katalogów a nawet ulotek jako "książki"

[Hebius]

A to już by można sprawdzić w BN w Przewodniku Bibliograficznym.
https://www.bn.org.pl/bibliografie/bibl ... graficzny/

Tu mamy ostatnie roczniki:
https://bn.org.pl/bibliografie/bibliogr ... -pobrania/

Nie wydaje mi się, by tam rejestrowano wszystko jak leci, z ulotkami włącznie. I sprawdziłem, że wydania na papierze i ebooki liczą jako jeden tytuł.

[uzytkownik_konta]

Książeczki dla dzieci, jakieś konkursy, publikacje z grantów, vanity publishing, trochę jakiegoś gówna itp. - i się rzeczywiście uzbiera.

[Hebius]

Ale takiej klasycznej literatury też się u nas wydaje dużo. Wystarczy zajrzeć do któregoś z numerów Przewodnika. Weźmy ostatni, z kwietnia tego roku.
Pozycje 13641-14492 - czyli 851 sztuk.
226 stron w pdf-ie a z tego prawie 1/3 to literatura piękna (str. 104-177).

[Cepelia]

To mi przypomina, że co jakiś czas widzę jakieś wypowiedzi wydawców/pisarzy jęczących, że teraz dobra książka sama się nie obroni. Trzeba promocji z każdej strony i właśnie wskazywali zalew publikacji jako przyczynę. To by się spinało z tymi liczbami.

[marcin]

No, dzisiaj prawie każdy uważa że jest pisarzem (patrz zalew w "gejowszczyźnie")...

[Dorian_Gray]

tutaj wrzucę:
Międzynarodowe Targi Książki w Warszawie wracają na Stadion Narodowy
... przez ileś ostatnich lat wydawnictwa gnieździły się w namiotach pod PKiNem ...

https://targiksiazkiwarszawa.pl/

minus targów na Stadionie: trzeba było zapłacić za wejście 20 PLN
dużo łażenia, oglądania, macania książek
... a kupiłem tylko dwie: Legendy Warszawskie wydane przez Muzeum Warszawy
i Sekrety Pragi (czeskiej) wydawnictwa Księży Młyn

[Hebius]

"TikTok zrobił więcej niż program za 635 mln". Czy Tusk uratuje czytelnictwo?
czytelnictwo

16.06.2026, 06:01

Bez nowych tytułów, spotkań z ulubionymi pisarzami i akcji pro-czytelniczych. Czy taka przyszłość czeka polskie biblioteki? Organizacje pozarządowe apelują do premiera Tuska.

Trzynaście i pół miliona książek. Tyle w ciągu pięciu lat egzemplarzy nowych tytułów trafiło do bibliotek.

Wprowadzony za rządów PiS Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 (NPRCz) kosztował budżet centralny 635 milionów złotych. Dodatkowe 500 milionów wyłożyły samorządy.

Jeszcze w 2025 roku Ministerstwo Kultury hucznie świętowało zakończenie drugiej edycji programu (na lata 2021-25) oraz przeprowadziło prekonsultacje do jego kontynuacji. Nowego programu wciąż nie ma.


10 milionów zamiast trzydziestu

W 2026 roku Ministerstwo Kultury ogłosiło, że na wsparcie zakupu nowości do bibliotek przeznaczy 10 milionów złotych. To o dwadzieścia dwa miliony mniej niż w 2025 roku.

Przykładowo, szczecińska Książnica Pomorska w ubiegłym roku na zakup nowości oraz dostępy zdalne otrzymała z budżetu centralnego ok. 57 tysięcy zł. W tym roku: 26 tys.

– 20 milionów mniej od państwa, to też kolejne dwadzieścia milionów mniej od samorządów, które wykładają pieniądze w ramach "wkładu własnego" – mówi "Wyborczej" proszący o anonimowość dyrektor handlowy dużego wydawnictwa.

Zdaniem mojego rozmówcy, w pierwszej kolejności skutki obniżonej dotacji odczują czytelnicy e-booków i słuchacze audiobooków. NPRCz 2.0 bowiem finansuje nie tylko zakup fizycznych egzemplarzy, ale również tzw. zdalne dostępy, czyli abonamenty na cyfrowe wersje książek.

TikTok zrobił więcej niż NPRCz?

NPRCz to jednak nie tylko zakup nowości bibliotecznych. W ramach programu organizowane były konkursy na projekty inwestycyjne, takie jak budowa czy przebudowa biblioteki i jej wyposażenie, szkolenia dla pracowników czy "projekty edukacyjno-animacyjne". Bibliotekarze i wydawnictwa obawiają się, że również tutaj spotkają się z cięciami.

Katarzyna Kończal, zastępczyni redaktora naczelnego Wydawnictwa Poznańskiego w telewizji WTK zauważyła, że we Włoszech na zakup nowości państwo przeznacza aż 60 milionów euro. Mimo kilku lat działania NPRCz 2.0, wydawczyni mówiła, że w Polsce "brakuje rozwiązań systemowych", a "TikTok zrobił więcej dla czytelnictwa niż państwowe programy wspierające rozwój czytelnictwa".

Krytyczne uwagi wobec NPRCz były formułowane między innymi w raporcie Polskiej Sieci Ekonomii, "Jeszcze książka nie zginęła". Jak zauważali twórcy dokumentu, duża część pieniędzy na zakupy nowości trafiała nie do wydawców, a dystrybutorów, z ominięciem księgarń.

Korzystające z programu biblioteki kupują bowiem nowe tytuły za pośrednictwem hurtowni książek, a nie w lokalnych księgarniach czy u wydawców. Decydującym kryterium jest bowiem cena książki.

Twórcy raportu "Jeszcze książka…" wzywali do audytu programu. "Audyt powinien odpowiedzieć na fundamentalne pytanie: czy NPRCz rzeczywiście przyczynia się do zwiększenia liczby czytelników i promowania literatury, czy jedynie podtrzymuje status quo na rynku książki?"

Dlaczego nie ma pieniędzy?

10 milionów na zakup nowości bibliotecznych to "program o charakterze pomostowym", informuje rzecznik resortu kultury, Piotr Jędrzejowski.

Jędrzejowski: "Założenia nowego programu zachowują wypracowane w NPRCz 2.0 mechanizmy oraz zasady udzielania wsparcia finansowego na zakup publikacji, a także zapewnienie zdalnego dostępu do książek w formatach e-booków i audiobooków. Dotyczy to m.in. katalogu publikacji objętych dofinansowaniem oraz warunków uczestnictwa w programie. Wysokość środków przeznaczonych na ten cel wynika z aktualnych możliwości finansowych budżetu państwa".

Jak pisze rzecznik MKDiN, resort jest gotowy do pracy nad nowym NPRCz, ale jest to uzależnione od zapewnienia odpowiednich środków finansowych w budżecie państwa. Czekamy na stanowisko resortu finansów w tej sprawie".

"Wyborcza" skierowała do Ministerstwa Finansów pytanie o przyczyny opóźnień.

Artykuł zaktualizujemy po otrzymaniu odpowiedzi.

Inwestycja w czytanie jest tania. Organizacje apelują do premiera

W sprawie braku pieniędzy na promocję czytelnictwa list do premiera Donalda Tuska wystosowała grupa organizacji pozarządowych. Inicjatorem listu jest Fundacja Powszechnego Czytania. Podpisały się pod nim między innymi Fundacja Batorego, Polskie Towarzystwo Psychologiczne i Fundacja Panoptykon.

"Zwracamy się z prośbą o wpisanie do Budżetu Państwa na rok 2027 funduszu na upowszechnianie czytania", czytamy w liście.

"Zdając sobie sprawę, że Budżet Państwa na rok 2027 stanowi olbrzymie wyzwanie, chcielibyśmy jednak podkreślić jak ogromnie ważne dla naszego bezpieczeństwa i rozwoju jest zadbanie o poziom krytycznego myślenia obywateli. (…) W skali wydatków na obronność, budżet potrzebny na strategię proczytelniczą, to inwestycja – proporcjonalnie – niewielka. Uważamy, że odpowiednio opracowana alokacja 0,5 mld zł rocznie na ten cel (czyli per capita jedna trzecia wydatków szwedzkich) mogłaby bardzo znacząco zmienić krajobraz odpornościowy Polski".

Organizacje postulują "przywrócenie Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa (zamrożonego w 2026 r.*) w wersji rozszerzonej i zaadaptowanej do celu budowania bezpieczeństwa oraz wpisanie elementów miękkich i edukacyjnych budowania odporności na dezinformację do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027-2031".

* Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oficjalnie nie potwierdziło informacji o "zamrożeniu" programu w tym roku.

** W pierwotnej wersji artykułu błędnie podaliśmy, że Fundacja Powszechnego Czytania jest "jednym z największych beneficjentów NPRCz". To błędna ocena składowych programu. Fundacja nie jest beneficjentem programu.

Redagowała Marta Górna

[Czartogromski]

W tym roku faktycznie tych pieniędzy jest dużo mniej.
Ale zdanie "Wprowadzony za rządów PiS Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 (NPRCz)" to prawda tylko formalna, bo genezy programu NPRCz można się doszukać już w latach 2014-5, a pomysł pieniędzy na książki z budżetu państwa sięga czasów, gdy ministrem kultury był Waldemar Dąbrowski.

08-01-2014
Przeznaczenie w ciągu sześciu lat miliarda złotych przewiduje Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2014-2020. To 650 mln zł ze środków MKiDN i 350 mln zł od beneficjentów programu, m.in. od samorządów i instytucji.
Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2014 – 2020 został opracowany w wyniku prac powołanego przez Ministra KiDN Zespołu ds. promocji i upowszechniania czytelnictwa, zgodnie z zapisami Paktu dla Kultury oraz „Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 2020”.

[Hebius]

W każdym razie jako osoba korzystająca z lokalnej biblioteki mogę potwierdzić, że w minionych latach było widać, że są pieniądze i na nowości czytelnicze i na samą bibliotekę.

[marcin]

Problem jest innego rodzaju z bibliotekami uniwersyteckimi, to są często olbrzymie piękne gmachy (np. BUW z ogrodem na dachu) których utrzymanie jest bardzo kosztowne. Problem w tym że dziś całkowicie zmieniło się korzystanie ze źródeł: z nielicznymi wyjątkami, ani studenci ani naukowcy do bibliotek uniwersyteckich już praktycznie nie chodzą (większość literatury naukowej, zwłaszcza w języku angielskim, jest dziś dostępna elektronicznie). Dzisiaj rola tych bibliotek to bardziej koordynowanie prenumerat elektronicznych, pomoc w dostępie do baz, pomoc w wyszukiwaniu źródeł (czyli informacja naukowa) i tak dalej. Tylko czy do tego potrzebujemy tych gmachów?

[Czartogromski]

W 2024 roku BUW wypożyczył 303 289 woluminów na zewnątrz i 272 813 w czytelniach.

[marcin]

O, sporo.